Eliztar katoliko gehienak emakumeak dira. Nolatan?

Onintza Irureta

Dolores Juliano antropologoak Plazandreokek antolatutako hitzaldi sortako bat eskaini zuen Donostian, azaroaren 28an, “Sistema patriarkala eta erlijio politeista eta monoteistak” izenburupean. Saiatu zen azaltzen eliza katolikoa misoginoa eta matxista izanda, nola gerta litekeen hainbeste emakume eliztar Post hau irakurtzen jarraitu

Pornopunk feminismoa Artelekun (2008/7/2-5)

Amaia Alvarez Uria

Feminismoa egiteko eredu berriak aurkeztu zizkiguten aurreko astean Artelekun egin ziren jardunaldi-topaketetan. Postpornografia eta queer teorian oinarrituta eta kudeaketa punkiaren bidez (do it yourself edo autogestioaren filosofia).

Eskerrik asko Nagore Lozanori eta Maria Mur Deani argazkiengatik

Jarraian Mikel Martinen argazkiak (eskerrik asko zuri ere!)

Post hau irakurtzen jarraitu

Pornopunk feminismoa Artelekun

Amaia Alvarez Uria

Feminismoa egiteko eredu berriak aurkeztu zizkiguten aurreko astean Artelekun egin ziren jardunaldi-topaketetan. Postpornografia eta queer teorian oinarrituta eta kudeaketa punkiaren bidez (Do It Yourself edo autogestioaren filosofia).

Mingainarekin jolasean

Beatriz Preciado eta Tristan Taormino

Jardunaldien sarrera, oinarriztapena eta perspektiba historikoa eman ziguten lehen egunean. Pornografia, queer eta feministentzat, lorpen politikorako espazioa dela esan zuen Preciadok, arau heteropatriarkalen kontrako erresistentzia gunea eta gorputzaren irudikapen anitzak erakusteko lekua.

Post hau irakurtzen jarraitu

EHko IV. jardunaldi feministak

Ia aste osoa behar izan dugu asteburu trinko honetan jaso ditugun estimulu eta pizgarri guztiak asimilatzeko, (aje luzea, eee?) baina hemen gaude bueltan eta lanerako prest!!! Jardunaldietako zirrara, aztarna eta ondorio batzuk konpartitu nahi ditugu zuekin ondoko lerroetan.

Amaia Alvarez Uria

Denbora luzea pasatu da azken jardunaldiak egin zirenetik (1994an) eta mugimendu feminista zauri batzuk sendatzen eta inurri lana egiten ibili da tarte horretan. Aurreko asteburuan Portugaleten 1300-1500 feminista bildu ginen eta elkartzeak ematen duen indarrak eta bertan entzun eta esandakoek elikatu zituzten gure buruak eta gure bihotzak, gorputzentzat ez zelako janaria ailegatu… aurrikuspena erruz gainditu genuen seinale 😉

Argi geratu zen arlo eta eremu desberdinetan lanean jarraitu behar dugula, borroka honek izaera politikoa duela eta hitzak eta ekintzak biak direla beharrezkoak, ahal dela umorez zipriztinduta. Beraz, ekin diezaiogun lanari!

Feminismoaren helburua diskriminazio sexista edo menperakuntza maskulinoarekin amaitzea da, (eta ez matxismoaren kontrakoa lortzea) arazo estrukturala da eta sistema patriarkala deseraikiz, gure gorputzak askatuz eta gure amorrua bideratuz lortu dezakegu aurrera egitea. Hiru ardatz nagusienak parte hartze soziopolitikoa, indarkeria eta gorputza izan ziren (azkar eta motzegi esanda). Hala ere, edukietan sakontzeko aktak argitaratu arte itxoin beharko dugu.

Lehenago aipatutako helburua lortzeko mugimendu feministaren partaideen aniztasuna onartu eta minimoak adostu ditugu, sareak egiten ari gara eta bide batez ahalik eta gustoren lan egiten saiatu behar gara. Jardunaldietan gauza asko gertatu ziren eta ezin da dena kronikatxo honetan kontatu, baina aipatu nahi dugu, gu bertako partaide garelako, larunbatean blogoneskak komunitatea jaio zela, besteak beste. Euskaraz egindako blog feministen plataforma. Espero dugu elkarren berri izateko eta elkarrekin harremanetan sartzeko modua izatea!

Bai jardunaldietan bai blog komunitate berri honetan ikusi daiteke feminista “klasikoez” gain badaudela bestelakoak: gazteak, presoak, lesbianak, euskaldunak, ekintzaileak, artistak… Eta guztiak ikusgarri egin behar ditugu. Hau guztia esan eta gero atera gaitezen kalera eta batukadaren erritmoarekin eta pailazoen, punkien eta kingen artean egin dezagun oihu eta dantza gure mezua txoko guztietara argi eta ozen heldu arte.

Gema Lasarte

Nahiko nituzke Euskal Herriko IV. Jardunaldi Feministen kronika egin ahal izateko Virginia Imazen grazia eta elegantzia. Imazen jarduerarekin hasi dut jardunaldi hauen kontaketa, izan ere, jardunaldiek izan zuten unerik gorena izan baitzen niretzat, bederen, Imazen kronika antzeztua. Gezurra badirudi ere jardunaldiak amaitzeko azken puntuan, zero puntuan, Portugaleteko Nautikako Areto Nagusia emozioz, txaloz eta barrez bete zen. Paradoxikoa ere bada, bertaratuak etxerantz abiatzeko gogoz edota nekeak jotako unerik zailenean jardunaldietako pasarterik ederrena bizitzea. Baina Imazek ironiaz, umore handiz laburbildu baitzuen emakume feministon egungo egoera. Eta non nahi ere umorea, algara esker onez hartzen baitira eta jardunaldietatik zerbait argi geratu bazen horixe izan zen: etenaldi handi baten ondoren umorez, barrez eta indar berrituak atera garela eta segitu egin behar dugula eguneroko eginkizunetan gure aurpegi feminista gure jardun feminista azaltzen. Izan ere urteetan hitz hau satanizatzen, mediatizatzen saiatu badira ere, oraindik orain, eta sekulan baino motibo gehiagorekin feminista izaten segitzen dugula.

Baina ez zen kasualitatea izan Imazen arrakasta, bera hasi aurretik, jardunaldiek izandako beste unerik hunkigarriena bizi izan baitzen, eskerrena. Hara hurbildutako emakumeen euforia eta militantzia sinkretizatzen jakin izan zuten hitzak entzun baikenituen. Emakume gazteak lotsarik gabe borrokaren erreleboa hartzen, dozenaka urte lanean dihardutenen jakintza eta eskerra, emakume migranteen hitzak, atzerritarren ahotsa eta, batez ere, hitz bakoitzak zuen emozio metaketa, poza, egin beharra, mina, inpotentzia, diziplina, jakintza, isildutako jakintza.

Horiek, nik esan beharko banu, unerik ederrenak, niri dagokidanez. Parte hartze politikoaren inguruko ponentziak entzun nituen: Bizkaiko Emakumeen Asanbladak, Plazandreok, Bilgune Feministak, Forum Maria de Maeztu eta Emakume Internazionalistak eginak eta berriro ere ikusi zen gai honen inguruan oso jarrera ezberdinak daudela. Nire iritziz, emakumeok ahal den leku guztietan egon behar dugu, ahal dela iristen garen lekuak feminizatuz, baina lehenik eta behin gure burua oso ondo prestatu eta indartu behar dugu. Horretarako oinarri feminista behar-beharrezko dugu eta mugimendu feminista indartu behar dugu, hori baita abiapuntu historikoa eta indarra. Horrek sortu ditu beldurrak eta horrek desegonkortzen ditu instituzioak.

Besterik azpimarratzekotan, tailerretan parte hartzeko leku eza aipatuko nuke. Adibidez, Medeak taldeak antolaturiko King Tailerra egiteko gogoz joan ginen dezente kanpoan geratu ginen bertan asfixiatuta geratzeko arriskutik salbu. Jendeak gainezka egin zuen, janarien eskasia horren adierazle. Ea hurrengoan berriro ere hori den okerrik handiena, leku guztiak jendez lepo izatea. Koiunturalki ez zen batere erosoa izan, baina estrategikoki IV. Jardunaldi Feministetan gertatutako gauzarik adierazgarriena izan zen.

Ponentzia, tailer, eztabaidak, manifestazioa eta Kukutzan antolatutakoa jaiak Bilbo emakumez girotu zuen. Ez nituenak ikusi ETBko kamerak, 1300 emakume Portugaleten biltzea ez ote da berria ETBrentzat?

Ainara Sarasketa Alberdi

Ados nago Amaia eta Gemaren hitzekin. Inoiz baino gehiago feminista izaten jarraitu behar dugula berretsi ziguten jardunaldiek eta jarrera soil bat baino gehiago bizitzeko modu bat ere badela. Subjektu politikoa izateko beharraren beste adibide bat bezala har dezakegu ETBren jarrera, eremu guztietan lortu behar baitugu ikuspegi feministaz parte hartzea baina mugimendu soziala garela ahaztu gabe, kaleko lana ezinbestekoa baita.

Egia esan, zoragarria izan zen horrenbeste emakume euskaldun, gazte, langile, adineko, ikasle, artista, lesbiana, musikari, ekintzaile, atzerritar… elkarturik eta giro onean ikustea, aniztasuna altxor bat delako elkarlanerako borondatea dagoenean.

Prostituzioa, indarkeri sexista, gorputz intsumituak… gai zaharrak indar berrituarekin aztertu zirela iruditu zitzaidan niri, irakurketa landuak eta proposamen berrituak entzun genituen. Motz egin zitzaigun asteburua, zaila eztabaida eta tailer ezberdinen artean aukera egitea, baina bizitako esperientziak asko indarberritu gaitu eta orain lanari ekin behar diogu. (elkar)lana eta ekintza zuzena, sistema patriarkala desegiteko bidean ikusgarritasuna lortu eta elkarbizitzan sakontzeko. Bide horretan, gainera, umorea izango dugu lagun, Virginia Imazek dioen moduan: Iraultza, dibertigarria izango da, edo ez da izango.

 

Erantzunak:

FEMINISTON ITSASUNTZIA !

Arrate — 2008/05/23 12:51

egun on, irakurle !
atzerritik bueltan, zuon emaila jasotzeak bihotzez eta iraultzez josirik, honoko hau bueltatzea otu zait.atsegin haundiz gerturatzen naiz, jardunaldien inguruko iritzia emateko. itsasuntziko, pirata bat sentitzen naiz, zuon gisara, emakumeen brisapean, adierazteko plazer bat dela zuokin idazle, kazetari, etxeko andre, dantzari,…zaretenokin honelako, unetxoak izateko aukera dastatzea. ez da ez makala, birginia, itsasuntziaren dimentsioa emakume kopurua zenbatuta ez da kolorez horniturik, dugun ikurriña bistaratzea soilik.
itsasuntziaren barnean aitatu ziren gaitegi zabaleko edukietan, laisterka ibili ginen, ordu bereko mintegi, tailer,…etan sartzeko aukerak ez genituela somaturik. pozarren, aurreko jardunaldien dinamika eta antolakuntza zaporetsua zuteneko argazkia, ezarri gurako nuke.aditu, teknika, profesional,…aunitzen eguneroko deskribapen eta zereginen islada hunkigarria bilakatu zen. beraz, mamitsua, arduratsua, edukiz jositako bilgunea eta topalekua zen nautikako, gure portutxo propioa. berriro, hurrengo portuaren diseinua eta egikera sortu dugunaren itxaropenez. argi erran dezagun, etorkizuneko zina izan zela portugaletekoa.
simone de beavour idazleari erreferentzitso bat egin gura nuke, bertan sortu zen mintegiara ez banintz joan ere oso adierazgarria den emakumeetako bat deritzot.geure, mugimendarako ardatzetako bat dugu,gaur egun ere. jakinik aunitz direla tartean margolari, ilustratzaile, kirolari,…, oso ezinbestekoa deritzot geure eguneroko lanaren begiradapean, sortu eta errotu behar dugula, ispilu bat komunikazio iraunkor eta orekatu baten bide egituratu eta sendo baten gisara. zeren eta, sarritan, maiztasun jakin batekoa eta ez berriz, eguneroko naturaltasun eta baloreen bermotasun batean hezten ari gara, pertsona oro.neuk aite dut, emakumeen zibilizazio egokiena aurre historiakoa heuren egitura soziologiko, sexologikoa,psikologikoa,…sinbolo gisara.
maite dut, ikuskera filosofiko hori, batik bat, europearren kulturaren atzaparretan bizitzen garenez, eta noski, europeartzen gaituztenez, zerbaiten eta norbaiten erreferentziarekin jaio eta bizi egiten gara. geure itsasuntzira iristen den olatua hala ere, hamarkada batzuk beranduagokoa izan. emakume honek sorrerazi zituen mugimendu, balore, ikuskerak,…beste herrialdeetara eredu bilakatu ziren. baina, hain erraza egiten zaugu imaginatzea, emakume unibertsal hau, eta neuk eskultura haundi bat ipini gura nuke gure amonei. euskal herriko, plazetan. jardunaldiak eskegitzea bezala, ahal bazen matxoak8 ren gisara, beste datetan ere. zergaitik ?zeren, beraiei zor diegu geu hemen izanaren testigantza eta oinoretza. zenbatek, izan duzue amona bikaina ? amona, sorginen ipuina edo arrantzaleen sareak josten zuen emakume bertsolaria,…? geure iraganera joz gero simone bezain aitzindariak, aunitz izan ditugu eta dihardugu lan horietan euskal emakumeak.
azken, laburbilduma gisara, omenalditxoa egin nahi nien ere, portugaleten bildu zareten guztioi eta etortzerik izan ez duzuenoi ere. adierazi, azken txanpan eman zire aholku, iritzi, zalantzen artean,…oso aipagarria egin zela,hizkuntzaren erabileraren gaia. oso ezinbestekoa nuke, erantzutea. gai horren baitan, sakonki eta sentsibilitate indartsu baten, olatu gatzadun batengatik.bainua hartzea ongi letorkigukeela, orori (bromatxo bat da, eh !)!!!
didaktikalariei, filologei, irakasleei,…dagokien gaia dugu, ahotan. zergaitik bereizten da mundua ipar eta hegoan ? honi erantzutea erraza egiten zaigu. baina beste galdera hau, korapilatsua egiten zaigu :
zergaitik euskal herria,iparraldea eta hegoaldea bereizten dugu ? jakinik, iprraldeko portutik etorri naizela, portugaleten ondoren. eta, maiteitxut bidaian zehar aurkitu ditudan portutxoak. baina, argi dago, ezinbestekoa dugula, genozidioa gelditzea edo ez ikusiarena egitea. modan, bigarrena dago. eta lehena, gertatzen ari dena.(oso ondo, irakurle zure parekidetasunagatik). baina, hizkuntza bat ez da galtzen,…esaldia idatzi, abestu, antzeztuko,…bagenu errazago egingo litzaiguke erratea zergaitik diren hizkuntzak garrantzitsuak eta batez ere, hizkuntz gutxituak badira. zorionez, europearrek euskara hizkuntz gtxitu bezala, kontsideratzen den gisara eta hemen hizkuntz ofizial bezala gozatzea tokatzen zaigu aldiz, zalantzarik barik.
oharra : atsegingo nuke, neure hipotesien jarraipena hurrengo idatzian luzatzea.eta artzeren aipamena luzatu dut, unibertslki euskal aipamen bat delako eta nahiz gizon batek hain zuzenki egin, ez sexista, edo homofoboa ez dena,…garairako egokia iruitu zait.
maite zaituztet, eta agurtzen natzaizue ohoretsu, zuokin bat egiteko aukera luzatu nauzuelako ere. bihotzak, bigarren atalerarte. izan huntsa.

 

Haserrearen begirada

Amaia Alvarez Uria

Hogeita hamar urte

Aurreko astearen hondarrean Xabier Arakistainek eta Maura Reillyk komisariatutako arte feministari buruzko erakusketarekin lotutako jardunaldiak egon ziren Gasteizen. Bai Montehermosoko kulturunean dagoen erakusketak baita jardunaldiek ere izen bera dute: Haserrearen begirada/La mirada iracunda. Izen hau Amelia Valcarcelek erabili zuen 1996an idatzi zuen La política de las mujeres liburuan. Bertan emakume askori gertatzen zaiena azaltzen du izendapen honen bidez; emakume hauek euren bizitzako lehen hogeita hamar urtetan bizi izan dira “berdintasunaren lilura” barneratuta eta halako batean lanean aurrera egiteko oztopoa aurkitu dute: “kristalezko sabaia”. Momentu honetan konturatzen dira errealitatean “desberdintasun” egoeran daudela eta haserre erantzuten dute. Hau artistei ere gertatzen zaie eta hori erakutsi nahi izan dute bi jarduera hauetan.

Jardunaldietan ikusi eta entzun ditugunetatik bi kontu azpimarratuko nituzke: alde batetik arte feministaren sorrera edo loraldia egon zela duela hogeita hamar urte baino gehiago AEBetan eta harrigarria da gaur arte itxaron behar izana Arakisen eskutik Euskal Herrian hau ezagutzen hasteko (hemen izan diren erakusketa handienak edo ezagunenak aipatzearren aurreko udan Bilbora Kiss kiss bang bang ekarri zigun Arakisek, blog honetan bertan egin genuen kronikatxoa, eta urtarrilaren amaieran Gasteizen aurkeztu berri digu orain komentatzen ari garen Haserrearen begirada). Arte feministaren ale batzuk ezagutzeko aukera izan genuen aurreko asteko hitzaldi sorta honen bidez (AEBetatik eta Europako herri batzuetatik etorri ziren artista batzuk euren lanaren berri ematera eta panorama anitza eta iradokitzailea egin ziguten belaunaldi eta jarrera desberdinetako hizlariek).

Beste alde batetik oso adierazgarria izan zen mugimendu feministaren azken aldiko kezkek igandean hartu zuten protagonismoa. Genero kategoriak ematen dituen arazoei buruz aritu ginen eta oso ondo adierazi zuten batzuek eta besteek honi buruz zuten ikuspegia (dauden abantaila eta desabantailak eta erabilera zuzen eta okerrak). Gai honek beste bat ekarri zuen berarekin, genero sistema gainditzeko azken proposamen multzoa den Queer teoria hain zuzen ere. Hemen ere kritikak eta arazoak planteatu ziren eztabaida apur bat berotuz. Azkenik postfeminismoari buruz ere bi hitz egin ziren, aurreko bi gaiekin kateatuta agertu zitzaigulako hau ere. Eta guzti hau ingelesez, frantsesez eta gaztelaniaz! (aldibereko itzulpengintzaren laguntzaz eta euskararen ausentziaz… ea hurrengorako hau hobetzen dugun!). Oso aberasgarria izan zen!

Beraz, jardunaldiak joan dira (erakusketaren katalogoan agertuko dira ponentziak etorri ez zirenentzat) baina erakusketa maiatzaren 4ra arte egongo da. Aurten hogeita hamar urte bete dituen sarein honek gonbidatzen zaituzte erakusketa hau ikustera eta arte feminista ezagutzera, baditu eta haserrearen begirada honek ikustea merezi dutenak.

Amaia

Bertan parte hartu zuen Lourdes Mendezi elkarrizketa egin zioten Berrian

Kiss kiss, Bang bang. Artea eta feminismoari buruzko erakusketaren ondorengoak

Bilboko Arte Ederretako museoan egon ginen erakusketa hau ikusten eta hona hemen ondorengo kafean esandakoak. Zuk ere ikusi baduzu, animatu eta kontatu zure inpresioak!

Post hau irakurtzen jarraitu

Artea eta feminismoari buruzko erakusketaren ondorengoak

Sareinak

Bilboko Arte Ederretako museoan egon ginen erakusketa hau ikusten eta hona hemen ondorengo kafean esandakoak. Zuk ere ikusi baduzu, animatu eta kontatu zure inpresioak!

I: Kiss Kiss Bang Bang erakusketara hurbiltzea erabaki dugu gaurkoan. Esana ziguten erakusketak merezi zuela, eta benetan asmatu zuela erakusketa honek azken 45 urte arte feministaren ibilbidearen berri ematen.

A: Eta orain, erakusketa ikusi eta gero, kafetxo bat hartzera joan gara ikusitakoak komentatzeko.

I: Ohartu zara, Amaia, erakusketa bost ataletan banatuta dago.

A: Bai, Iratxe, 1. Sexuaren, generoaren eta sexualitatearen eraikuntza kulturala; 2. Eskubide zibil eta politikoen aldeko borroka; 3. Gorputzaren askapenerako borrokak; 4. Emakumeen aurkako indarkeria eta 5. Historia berridatzi. Zer aurkitu dugu bertan? Nola adieraz daiteke feminismoa artean?

I: Arte feministak genero, sexu, arraza eta sexualitatearen estereotipoak jartzen ditu zalantzan, ezbaira daramatza, eta ohartarazten digu, estereotipo hauek guztiak sorkuntza sozialak direla, eta gorputza bera zentzu sozialez blai dagoela, larrua zentzu sozialez josirik dugula. Era berean, arte feministak errepresentazioari buruzko galderak sortzen ditu: nork errepresentatzen du nor? Nola errepresentatzen du? Zein ikuspuntutik errepresentatzen du? Eta ofizialak eta hegemonikoak diren begirada horiek kolokan jartzen ditu.

A: Bertan ikusi dugun bideo baten esaten zuen, bereziki, Butlerren teoriari jarraiki dena dela performancea, dena dela janzten ditugun rolak, emakumearena besteak beste. Eta diñot nik, orduan, soziala kentzen badugu zer geratzen zaigu? Bideo horren arabera ezer…

I: Azken batean, gizaki sozialak gara, hitzarmen sozialez josiak… Geure jarrera sozialak ikasitako performance-ak direla? ziur asko, hortxe dago norberaren leiha, ezta? A: Lehenengo atalean horri buruzkoak agertzen ziren, eta haien artean modelo bitxi bat zegoen…

I: A, bai, Zoe Leonard-en Pin up 1 (Jennifer Miller does Marilyn Monroe) deitzen zen koadroa, 1995. urtekoa.

A: Gorri kolorez inguratutako gorputz biluzia, irribarre bat ezpainetan eta lasaitasun eta poztasun aurpegia dauzka… Gizonentzat opari errepresentatu izan direnen antzera, baina… besapean ileak izateaz gain (aaaaai!) ez dauka bularralde oparorik! Eta…

I: …eta bizarra du, gainera!!! Horrekin egiten du jolas Zoe Leonard-ek, desiraren errepresentazio konbentzional horrekin jolas egiten du eta generoen ohiko estereotipoekin ere eta ikuslearengan galdera horiek sortzen ditu. Koadroaren aurrean nintzela, horixe galdetu diot neure buruari, emakumea ote, gizona ote…

A: Ba bai. Hor agertzen dena identitate eta rolen trukagarritasuna da, beraz, auzitan ipintzen ditu tradizio eta banaketa dialektiko zurrunak. Asko gustatu zait, badirudi gai eta lesbianen manifarako kartel glamourosoa dela…

I: Gainera, ohartzen gaitu: beste galdera batzuk egitera jo beharko genukeela… Hori ere bai, Amaia, glamourrez betea.

I: Eta bigarren atal horretan, zein iruditu zaizu interesgarria?

A: *Men´s best friend* izenburupean agertu zaiguna begien parean… Nik uste nuen txakurra zela ta…

I: Jejeje… hori da esaerak dioena, baina, Barbara Kruger-ek bestelako adiera eman dio ohiko esamoldeari. Oso joku sinplean, lortu du Barbara Kruger-ek 1987. urteko lan honetan salaketa argia egitea, ezta?

A: Bai. Auzitegietan nabarmena da boterea eta maskulinitatearen arteko lotura… Berdintasunaren feminismoak garrantzia handia eman zion legeak aldatu eta eskubide legalak lortzeari hastapenetatik.

I: Washington-eko epaitegiak lelo argi bat du “equal justice under law”.

A: Burura datozkit adibidez alkohola tratu txarretan “atenuante” izana orain gutxi arte, eta lehenago pasio krimena delakoaren esistentzia, “ley de vagos y maleantes” horren pean atxilotutako homosexualak edota Italian zelan epaileak erabaki zuen emakumearen baimenaz egindako bortxaketa zela biktimak bakeroak zeramatzalako jantzita eta laguntza barik ezin zizkiotelako erantzi (beti ere epaile honen arabera), eta abar luze bat.

I: Bai, bai… 80eko hamarkadan AEBetan egindako salaketa hori, zoritxarrez, han eta hemen gaurkotasun handikoa, landu beharrekoa.

A: Gaur egun dugun beste arazo larri bat, ordea, teoria eta praktikaren arteko amildegiarena da: epaitegien eta kaleko errealitatearen arteko deskonexioa, distantzia da. Mentalitatea aldatzea ez delako hain samurra eta alde handia dago bien artean kasu askotan, zoritxarrez. Hor daukagu abortoaren auzia Nafarroan…

I: Hala da, eta mentalitatea aldatu artean, legeek ezer gutxirako balioko dute (kasu batzuetan, jakina) aplikatu behar duenak beto eskubidea badu, eta askotan hala gertatzen da.

A: Beti bezala: boterea patriarkatuaren esku.

A: Bideo asko zeuden erakusketan, ezta? Harritu ninduen proportzioa. Ez dakit, margo edo eskultura gehiago espero nituen eta performance eta ekintza asko aurkitu gero…

I: Bai, niri ere harrigarria egin zitzaidan, eta are harrigarriagoa, performance horiek guztiek jendartean eragiteko zein ondo pentsaturik zeuden. Nik uste, orain bat-batean pentsaturik, performance-ek bi ezaugarri dituztela oso interesgarri: batetik, mugimenduan dagoen ekintza da, eta bestetik, jendartean bertan txertatu daiteke, eragiteko gaitasuna handituz. Eta horixe zen ikusitako performance gehienetan topatzen zena. Jendartean, zuzen-zuzenean, eragiteko eta sartzeko asmoa. Eguneroko bizitzan eragitekoa.

A: Kalean egiten direnez, zuzen zuzenean eragiten diote bertatik pasatzen den jendeari eta ikusgarriak izaten direnez efektu nabarmena izaten dute. Horrelakoak egin izan ditu mugimendu feministaren jende gazteak urteetan, pena da inon gutxi jasota ez egotea… Uste dut gaur egun Donostiako Medeak taldekoak ari direla honetan nahiko modu eraginkorrean…

I: Bai, bide horretatik doaz, eta benetan emankorra izan daitekeen bidea dela iruditzen zait. artea ulertzeko beste modu bat, sorkuntza ulertzeko beste modu bat.

A: AEBetan “consciousness raising” taldeak zeuden eta haietan saiatzen ziren emakume izateraren inguruko hausnarketa egiten, ikuspuntu desberdinak kontrastatuz eta taldearen baitan nor bere burua ezagutuz. Nik uste dut hortik abiatuta edo egin zutela The Cave.

I: Bai, Carolee Schneemann-ek lehenago argazkigintzan aritua zen, eta argazkien bidez halako performance moduko saioak ere egin zituen, argazki seriearen bidez mugimendua adieraziz, baina, areago joan zela esango nuke 1975. urteko argazki saio horretatik abiatuta performancea egin zuenean, 1995. urtean. Interior Scroll-The Cave izenburukoa. Performance hori izan da, nik uste, eraginkorrena niretzat; harrituen utzi nauena. Gogoan al duzu performancearen aurrean ginela esan duzuna?

A: Zuen aurpegiak ikustea zela bideoa ikustea baino interesgarriagoa agian? Batena nazka aurpegia zen eta bestearen minarena.

I: Bai, bai, horixe!!! oso adierazkorra izan da zure esaldi hori.

A: Bai, kontuan izan behar dugu zer ikusten zen bertan.

I: Orduan ohartu gara, ikusten ari ginenak nolako eragina zuen gugan.

A: Emakume talde bat koba batean biluzik, euren gorputzak lokatzez igurtziak eta baginatik paper roilo bat apurka apurka ateratzen, bertan idatzitakoa irakurtzen, baginatik gora kamaratxo bat, kobaren barrunbeak tartekatuz.

I: Ezin adierazkorragoa!!! Irudi ederra benetan!!! Sinbolismoz beteriko irudiak ziren, aluaren interpretazio sortzailea eginez, idazketaren eta irakurketaren barrunbeetaz irudi berriak sortuz.

A: Hori bai intimismoa literaturan… Very very rosa egiaz eme-literatura, ezta? Azkenean, hasieran aipatutako jantzi sozialak kentzen baditugu zer geratuko da azpian??? Gure gorputza: alua…

I: Bai, jejeje!!!

A: Beno, katxondeoaz aparte, benetan “mamitsua” ekintza hau eta, esan bezala, interesgarriena zuen erreakzioa. Nazka eta mina. Zenbat eragiten duen jaso dugun heziketak!!! Irakatsi digute gorputza (eta batez ere sexu organoak) gauza zikina eta ezkutuan gordetzekoa dela, hilekoa eta odolaren ondorio negatiboak zerrendatzen baditugu eta haiei buruz esan direnak liburu mardul bat osa genezake, hilekoaren mina, erditzearen mina, mintza (himena) apurtzean dagoen mina…

 

I: Ekintza honek zer sentitua eta zer pentsatua eman digu, eta horretan nintzela, hurrengo atalera pasatzea gogorra egin zait. Errepresentazio mamitsu eta sortzaile horretatik, kolpe batek bortxaren errealitatera eraman gaitu.

A: Ekintza eta performanceek duten eragina izugarria izan daiteke. adibidez Ana Mendieta artistak egin zuen hurrengo ataleko koadroan laburbildu zuen ekintza: Bere unibertsitatean ikaskide bat bortxatu eta hil zuten, berak horren aurrean erantzunen bat eman nahirik bere irakasle eta ikaskide batzuk gonbidatu zituen bere etxera, party batera, hara heltzean, etxearen txoko guztietan odola zegoen eta dena hankaz gora, etxean sartu eta Mendieta bera topatu zuten odolez bustita eta erdi biluzik lurrean etzanda, geldi, bortxatu izan balute bezala… Hori bai izango zela inpaktantea…

I: I-ka-ra-ga-rri-a.

A: Ba bai, hainbestetan entzun dugu “emakume bat bortxatu dute eta gero hil egin dute” jada ez digula ezerk eragiten. Irakeko edo Afganistaneko hildakoekin moduan pasatzen zaigu honekin ere…

I: Egia esan, bere performancearen argazkiak ikusi baino ez dago, inpakto horretaz ohartzeko.

A: Honatx!

 

I: Bai, arrazoi duzu, horregatik ikaragarri harritu naiz Mendietaren performance eta irudi hauek ikusterakoan (baita erakusketako beste batzuk ere), ohikoegi bilakatu zaizkigun ekintza batzuk errepresentatu baitituzte, baina ikuslearengan eragiteko gaitasun hori lortuz aldi berean. Hain zaila dirudiena gaur egun, egunero-egunero entzuten eta ikusten ditugun horiek lokartzen gaituztela dirudi eta.

A: Mundu mailako izurria da bortxaketena eta ez da erraza jendearen begiak zabaltzea eta lehen aipatu bezala, mentalitatea aldatzea. Botere harremanei buruz ere hitz egiten ari baikara honetan ere…

I: Bai, uda honetako jaiei begiratu baino ez dago, hortaz ohartzeko.

A: Iruña, Baiona, Bilbo… Eta komunikabideetan agertu ez diren guztiak… Azken atalera egingo dut salto orain. Katalogoan hurrengoa dakar atal honetako Last supper lanari buruz:

“Reconocer la genealogía, insertarse en ella es desafiar uno de los códigos culturales básicos, la tendencia patriarcal a percibir cada obra, cada reivindicación de las mujeres como si salieran de la nada, de la pura excepcionalidad. así nos las han enseñado como obras deshilachadas y dispersas, huerfanas de una tradición propia”.

I: Pasarte horretan biltzen dira Historia berridatzi izeneko 5. atal horretako ideia garrantzitsuenak, alegia, tradizio berri bat eraikitzeko beharra, genealogia berriak proposatzekoa, eta koadro horrek, Last Supper (Azken afaria), bide horretatik jotzen du. AEBetako emakume-artistak biltzen ditu azken afarira, tradizioa berridazteko beharra ikusarazteko, memoria pertsonala historia bihurtzeko, ezta?

 

A: Auzi hau nahiko “berde” ikusten dut nik euskal literaturan… Borondate gutxi eta beldur handia…

I: Tradizioa berrirakurtzeko beldurra, bai. Euskal literaturan genealogia eta tradizio berriak sortzeko bide hori berde samar dago, bai, gainera, kontuan hartuta idazle berriagoek ere tradizio ofizialarekiko desinteresa agertzen omen dutela -hala entzun dut azken aldian-, nola sortu tradizio berriak? Tradizioa bera ez omen dago krisian? Edo horrela sinestarazi nahi digute tradizio berriak ez sortzeko?

A: Alde batetik tradizio berrien aztarnak bilatu beharko genituzke atzera begira eta gero, mundua ikusteko modu berriak proposatu, bilatu, probatu…

I: Bai, horixe da bidea. Baina, gaur egun sinestarazi digute iraganari begiratzea ez dela modako, atzerakoia dela, eta badirudi, horixe aitzakia baino ez dela, iragana berrirakurtzeko bide berriak sortzeko. Ez al zaizu iruditzen? Azken batean, orain guzti-guztiek dute euren iragana berridazteko beharra.

A: Jakina. Baina eskerrak “arraro” batzuk elkartu garela! Aizan! Konturatu zara museoaren kafetegi honetan bazkariak zerbitzen hasi direla??? Bazkaltzera joan beharko gara orduan…

I: Bai, hau gosea!!! Beno ba, hurrengoan gehiago. On egin eta laster arte!!!

A: On egin!!! Momentuz kiss kiss eta ikusiko dugu noiz bang bang. Agur!